Đền Bà chúa Kho Bắc Ninh

Đền Bà Chúa Kho ở Bắc Ninh là một di tích lịch sử đã được Nhà nước Việt Nam công nhận. Đền bà Chúa Kho Bắc Ninh là một đền thờ Mẫu nằm tại vùng quê kinh Bắc nổi tiếng, lâu đời. Đền được xây dựng vào thời nhà Lý với mong muốn tưởng nhớ tấm lòng bao dung, cũng như những cống hiến to lớn của Bà cho dân tộc. Truyền thuyết về đền Bà Chúa Kho Bắc Ninh luôn được người dân khắp nơi lưu giữ và truyền lại cho con cháu thế hệ đời sau như một di sản văn hóa quan trọng, quý giá.

Đền Bà Chúa Kho nằm trên lưng chừng ngọn núi Kho. Có địa chỉ cụ thể tại đền Cổ Mễ, phường Vũ Ninh, thành phố Bắc Ninh. Đền thờ Bà Chúa Kho thời bấy giờ còn gọi là công chúa Thanh Bình. Nơi đây thu hút hàng ngàn người đến lễ bái nhân dịp đầu năm mới, đặc biệt là giới kinh doanh.

Nguồn gốc hình thành Đền Bà chúa Kho

Theo truyền thuyết, từ thời Hùng Vương, giặc phương Bắc kéo quân sang xâm lược nước ta. Thế giặc rất hùng mạnh, lại có nội ứng là tù trưởng Cao Bằng tên Lục Đinh. Từ núi Nghĩa Lĩnh, gần ngã ba sông Việt Trì nhà vua xuất quân đem toàn Bản bộ đến trang Tiên Lát. Nơi đây có địa hình thuận lợi cho cả phòng giặc và đánh giặc.

Các Bản bộ đóng trại tại vùng này còn lưu tên địa danh như: Bộ Tre, Bộ Trạ, Bộ Ngạnh, Bộ Nứa, Bộ Trắng, Bộ Hồng. Thời bấy giờ gọi là Lục bộ, mỗi bộ trông coi một việc. Nhà vua trao cho con gái Thanh Bình công việc thủ kho, trông giữ lương thực và binh sách tại Trại Cung. Công chúa vô cùng tháo vát, cung ứng kịp thời cho lục bộ, ba quân và cho Thạch Tướng quân. Nhờ đó, phiến quân đã đánh thắng quân giặc, đem lại hoà bình cho đất nước.

Làm tròn nhiệm vụ, Thạch Tướng quân đã mất trên núi Phượng Hoàng. Công chúa Thanh Bình được nhân dân ca tụng nhờ đức tính giản dị, trung thực, công tâm. Đến khi công chúa mất, nhà vua cho lập đền thờ, gọi là đền Bà Chúa Kho.

Ngôi đền linh thiêng này chính là câu chuyện về Bà Chúa Kho, giỏi giang sinh sống tại làng Quả Cảm. Bà Chúa Kho là người có công rất lớn trong việc giúp dân lập ấp. Khai khẩn đất đai nông nghiệp sau chiến thắng Như Nguyệt vào năm 1076 dưới sự lãnh đạo của Lý Thường Kiệt. Vào thời nhà Lý, bà được sắc phong làm hoàng hậu. Bà luôn dốc hết sức mình để giúp nhà vua quản lý đất nước, trông nom kho lương thực.

Trong một lần phát lương thực cứu đỡ dân làng, bà đã bị giặc sát hại và mãi mãi nằm xuống lòng đất Mẹ. Cảm kích trước tấm lòng của bà, vua đã sắc phong bà làm Phúc Thần. Bên cạnh đó, nhân dân tại núi Kho cũng bày tỏ tấm lòng thành kính. Biết ơn sâu sắc đến bà bằng cách lập Đền Bà Chúa Kho ngay tại vị trí kho lương thực cũ.

Đôi nét về kiến trúc Đền Bà Chúa Kho

Đền thờ Bà Chúa Kho được xây dựng từ lâu và đã được tôn tạo qua nhiều giai đoạn. Khảo sát hiện trạng di tích cho thấy tại đền còn lưu lại nhiều dấu ấn văn hoá nhiều thời kỳ. Xung quanh ngôi đền còn rải rác các mảnh vỡ, đầu ngói mũi hài, gạch ngói cũ của thời Lê (thế kỷ XVII-XVIII). Ông Nguyễn Thế Đoàn, người trông coi đền cho hay. “Vào giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp, đền Bà Chúa Kho bị thiệt hại nặng nề. Đến những năm 1978 – 1980, nhân dân địa phương mới chung tay tu sửa lại ngôi đền để duy trì tục thờ Bà Chúa Kho theo truyền thống ở địa phương”.

Đền hiện nay sở hữu lối kiến trúc kiểu chữ nhị gồm toà Tiền tế 3 gian và Hậu cung 3 gian. Trên mái đền, bạn sẽ thấy bức đại tự với dòng chữ Hán đắp nổi: “Chúa Kho từ”, có nghĩa là “đền Bà Chúa Kho”. Hai trụ phía trước có câu đối viết bằng chữ Hán, ca ngợi công lao của công chúa Thanh Bình. “Càn long tốn thuỷ lưu thắng cảnh/ Liệt nữ cao sơn hiển linh từ” (có nghĩa là: Phía Tây Bắc có mạch nguồn, phía Đông Nam có dòng nước chảy là nơi cảnh đẹp. Người nữ oanh liệt được tôn thờ ở ngôi đền linh thiêng trên đỉnh ngọn núi cao).

Dưới đây là trình tự đi xin lễ ở Đền Bà Chúa Kho. Bạn hay tham khảo trước để không ngỡ ngàng và bối rối khi lần đầu tiên đặt chân tới đây:

Đầu tiên, bạn đến giữa sân đền và thắp theo số lẻ 1, 3, 5, 9 nén hương. Sau đó đến gian Tiền Tế để khấn vái cũng như tấu trình lý do hôm nay đến xin lễ ở Đền Bà Chúa Kho. Tiếp theo, bạn đi tới Ban Công Đồng để cầu xin công danh, sự nghiệp nếu muốn. Đằng sau Ban Công Đồng chính là Ban Tam Tòa Thánh Mẫu. Nếu đã xin được vào cung cấm của Bà Chúa Kho thì sau khi khấn vái ở Ban Tam Tòa Thánh Mẫu, bạn có thể vào cung để dâng lễ.

Tiếp theo bạn có thể di chuyển sang bên tay phải vào Ban Sơn Trang, Ban Cô và Ban Cậu. Đó là các ban chính mà bạn không được bỏ qua khi đã tới Đền Bà Chúa Kho xin lễ. Sau khi dâng xong ban chính, bạn có thể tiếp tục tham quan và cầu xin ở những ban thờ nhỏ khác như Ban Sơn Thần, Miếu Ông Cóc, Mẫu Cửu, Mẫu Địa, Thần Tài – Thổ Địa…

Những nghi lễ cần biết khi đến Đền Bà Chúa Kho

Du khách, khách thập phương đến với đền Bà Chúa Kho Bắc Ninh dù với tâm thái. Ý định nào thì việc đầu tiên cần phải chuẩn bị đó chính là “thành tâm”. Bởi đền Bà Chúa Kho là một nơi để hành lễ tâm linh, nổi tiếng linh thiêng. Các nghi thức ở đây cũng được diễn ra một cách có trình tự, kính cẩn, và tôn nghiêm.

Chính hội đền Bà Chúa Kho được tổ chức vào ngày 12 – 14 tháng Giêng hàng năm. Các nghi thức dâng lễ tại đền được thực hiện theo trình tự như sau. Dâng hương, sắp lễ vật, tiến lễ tại các ban thờ trong khu vực Đền bắt đầu từ Tiền Tế, đến Tứ phủ Công Đồng, tiếp đến đền Đệ Nhị Cung, Đệ Nhất Cung (Tam tòa thánh Mẫu). Sau đó đến cũng Phật ở chùa Làng và cúng Thánh Tam Giang ở đình

Ngoài việc đến với đền Bà Chúa Kho Bắc Ninh để cầu khấn may mắn, bình an cho gia đình. Khách thập phương còn đến đây để “vay vốn” làm ăn. Nghi thức “vay vốn” cũng có những quy định riêng, rõ ràng và quy củ. Người đến để “vay vốn: sẽ ghi trong sớ là vay bao nhiêu, vay dùng để làm gì, và vay trong khoảng thời gian bao lâu…

Việc trả lại cũng cần phải rõ ràng, có người còn ghi rõ sẽ trả bao nhiêu, trả cả gốc cả lãi. Đến thời điểm đã hẹn trả dù người vay vốn tại đến Bà Chúa Kho Bắc Ninh có làm ăn thua lỗ, hay phát đạt thì vẫn phải đến đền để tạ lễ, và trả đúng số tiền mà mình đã vay và đã hứa trả lại.

Dâng lễ

Lễ chay: Gồm hương hoa, trà, quả, phẩm oản… Phần lễ chay dùng để dâng ban Thánh Mẫu.
Lễ mặn: Bạn có thể mua đồ chay hình tướng gà, lợn, hoặc dùng đồ mặn là thịt lợn, thịt gà,…
Soạn lễ đồ sống: Chỉ có duy nhất ban quan Ngũ hổ, Bạch Xà, Thanh Xà ở hạ ban Công Đồng Tứ Phủ. Đồ sống như: trứng, thịt sống đi kèm với gạo muối.
Soạn Cỗ Sơn Trang: Có nhiều cách dâng lễ khác nhau. Người đã ra trình đồng mở phủ dâng lễ nên làm một mâm đồ chay các loại đặc sản chay. Người bình thường tới dâng lễ chỉ cần hoa, quả, bánh, trái, kim ngân, tiền vàng,….
Soạn lễ bàn thờ Cô, bàn thờ Cậu: Vật phẩm thiên về những món đồ chơi. Đồ dùng trẻ nhỏ, có nét cầu kỳ, đẹp mắt, để trong những chiếc túi, chiếc hộp xinh xắn, sạch đẹp. Các đồ như oản, quả, hương hoa, gương, lược, túi sác.v.v. Đều có thể bỏ vào mâm sắp lễ bàn thờ Cô, bàn thờ Cậu. (có thể mua đồ thật hoặc đồ mã để dâng)
Soạn lễ thần Thành Hoàng, Thư Điền: Người dâng lễ nên chuẩn bị các đồ chay để cúng lễ.

Hạ lễ

Sau khi dâng lễ và khấn ở các ban thờ. Bạn phải đợi hết một tuần nhang mới được hạ lễ. Trong khi đó, người dân có thể viếng thăm phong cảnh trong nơi thờ tự. Thắp hương xong, bạn vái 3 vái trước mỗi ban thờ rồi mới được hạ sớ và hóa vàng. Hoá sớ xong thì hạ lễ, từ ban ngoài cùng vào đến ban chính. Riêng các đồ lễ ở bàn thờ Cô, thờ Cậu như gương, lược… thì để nguyên trên bàn thờ chứ không được đem về.

Lời kết

Đền Bà Chúa Kho là trung tâm sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng của người dân miền Bắc. Đền là nơi tổ chức lễ hội truyền thống của nhân dân địa phương vào ngày 15 tháng Giêng. Với nhiều nghi lễ và trò chơi dân gian mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc. Nhân dịp đầu xuân, đừng bỏ qua cơ hội đến cầu tài lộc, may mắn tại đền bạn nhé!